Ένας τόπος στα ελληνοαλβανικά σύνορα με “βαρύ ιστορικό φορτίο”, που το μεγαλείο της φύσης τον κατατάσσει ανάμεσα στις πιο όμορφες περιοχές της Ευρώπης, και στα σημαντικότερα καταφύγια πουλιών και αρκούδας, με αλπικές λίμνες, μεικτά δάση και 186 είδη σπάνιας πανίδας.

Γράμμουστα θα πει «ομορφιά γραμμένη». Αν ψάχνετε για έναν επίγειο παράδεισο στην Ελλάδα, υπάρχουν δεκάδες, από το βορειότερο ως το νοτιότερο σημείο της χώρας.

Έναν από αυτούς επισκέφτηκε δωδεκαμελής αποστολή του Ορειβατικού Συλλόγου Κομοτηνής το τριήμερο της 28ης Οκτωβρίου.

1η στάση:  Πουρνιά Κόνιτσας

Από το σημείο αυτό ξεκινάει η κατάκτηση του δεύτερου ψηλότερου Βουνού της Ελλάδας μετά τον Όλυμπο, του Σμόλικα, με υψόμετρο 2.637 μ. (διαδρομή που ο σύλλογος πραγματοποίησε και τον περασμένο Ιούνιο). Στον μπροστινό τοίχο της κεντρικής εκκλησίας, του Ιερού Ναού των Ταξιαρχών, πολιούχων του χωριού, το οποίο βρίσκεται χτισμένο μέσα στις κατάφυτες πλαγιές του Σμόλικα, ένα δέντρο βρήκε τη δύναμη και φύτρωσε ακριβώς μπροστά από την εικόνα του Αρχαγγέλου! Λίγο πριν το χωριό, σε μια εσοχή ενός βράχου, καλά προστατευμένη από τα καιρικά φαινόμενα και σε ύψος δεκαοκτώ μέτρων από τον δρόμο, βρίσκεται η «βραχογραφία του Ιησού Χριστού του Παντοκράτορα». Στη πλατεία του χωριού υπάρχει η προτομή του Βασιλείου Εξάρχου, Ηπειρώτη ευεργέτη, που εκτός όλων των άλλων, το όνομά του δόθηκε στη γνωστή περιοχή των Εξαρχείων των Αθηνών.

2η Στάση: Λίμνη Μουτσάλια

Ένα σύμπλεγμα δύο μικρών αλπικών λιμνών στη σκιά του Γράμμου, που αποτελούν ένα από τα ομορφότερα ορεινά υδάτινα οικοσυστήματα της Ελλάδας. Η ονομασία τους προέρχεται από τη βλάχικη λέξη «μουτσάλι» που σημαίνει «βρεγμένο», ενώ η ονομασία «Αρένα» προέρχεται από το επίσης βλάχικο και λατινικό «arena», που σημαίνει «αμμουδερός τόπος».

Βρίσκονται στον νομό Καστοριάς, κοντά στα σύνορα με τον νομό Ιωαννίνων, σε υψόμετρο 1.730 μέτρων. Η λίμνη είναι πολύ σημαντική για τα αμφίβιά της, καθώς εδώ ζούνε τρία είδη από τρίτωνες: ο αλπικός, ο κοινός, και ο λοφιοφόρος. Πολύ συχνή στην περιοχή είναι και η παρουσία της αρκούδας.

3η Στάση: ο Γράμμος

Το «μαγικό» βουνό. Το δηλώνει η πιο αρμόδια διεθνής οργάνωση, “The friends of nature”, που χάρισε στην περιοχή τη μία από τις δύο υποψηφιότητες για το βραβείο “Landscape of the year” (Τοπίο της Χρονιάς), της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το δηλώνουν ακόμα εκείνοι που την έχουν επισκεφθεί και έφυγαν θαμπωμένοι από το μεγαλείο της φύσης, εντυπωσιασμένοι από τον πλούτο της ζωής που κρύβει μέσα της, και ενθουσιασμένοι από τις μέρες που έζησαν. Ο παράδεισος του Γράμμου τα έχει όλα – μοναδικά τοπία, ιστορικούς οικισμούς, ορειβασία, κυνήγι, extreme sports, οικολογικές διαδρομές, σπάνια ζώα – γιατί είναι ο παράδεισος του εναλλακτικού τουρισμού. Ο Γράμμος, με την πιο περήφανη κορυφή του στα 2.520 μέτρα, είναι το τέταρτο μεγαλύτερο σε ύψος βουνό της Ελλάδας. Από τις πλαγιές του πηγάζουν οι ποταμοί Αλιάκμονας, ο μεγαλύτερος ποταμός της Ελλάδας, και Σαραντάπορος.

Απότομες χαράδρες, μεικτά δάση, υποαλπικές λίμνες, πυκνή βλάστηση και σπάνια είδη του ζωικού βασιλείου (καφέ αρκούδα, ζαρκάδι, αγριογούρουνο, λύκος, βίδρα, αγριόγιδο, δρυοκολάπτης, χρυσαετός, ασπροπάρης, αρπακτικά πουλιά και άλλα είδη άγριας πανίδας), συνθέτουν το μεγαλείο του βουνού που συγκαταλέγεται ανάμεσα στις πιο όμορφες περιοχές της Ευρώπης. Εδώ βρίσκονται επίσης, η ψηλότερη λίμνη της χώρας, στα 2.350 μ., “Γκιστόβα”, στην οποία ζουν σπάνια αμφίβια είδη αλπικού τρίτωνα, καθώς και το παρθένο δάσος “Μπαρούγκα”, ένα μεικτό δάσος οξιάς, ελάτης και μαύρης πεύκης, με ανοιχτούς βοσκότοπους, που παρουσιάζει ιδιαίτερη οικολογική, επιστημονική  και αισθητική αξία, και έχει ανακηρυχθεί “Μνημείο της Φύσης”. Στις παρυφές του, περικυκλωμένο από καταπράσινες εκτάσεις, τρεχούμενα νερά και σπάνιο φυσικό πλούτο, σχηματίζεται ένα τοπίο μοναδικής ομορφιάς – ιδανικός προορισμός για όσους αναζητούν αξέχαστες εμπειρίες στην μεγαλόπρεπη φύση. Μετά από πρόσφατες καταγραφές της πλούσιας χλωρίδας και πανίδας, αλλά και των σπάνιων τύπων οικοσυστημάτων που φιλοξενεί, ο Γράμμος συμπεριλαμβάνεται ανάμεσα στα σημαντικότερα καταφύγια των πουλιών και της αρκούδας, και εντάσσεται στο δίκτυο Natura 2000 της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

%ce%b5%ce%bf%cf%83-%ce%b3%cf%81%ce%b1%ce%bc%ce%bc%ce%bf%cf%83-%ce%ba%ce%b9%ce%b1%cf%86%ce%b14η Στάση: Κορυφή Κιάφα (2.398 μ.)

Γράμμος – Κιάφα – Γράμμος. Μια διαδρομή εκπληκτικής ομορφιάς, που όμως η ελαφριά χιονόπτωση και η έντονη ομίχλη, σε συνδυασμό με τον αέρα και τη δυνατή βροχή, δεν αφήνει την τετραμελή αποστολή (Σπύρος, Κωνσταντίνος, Κική, Στέλιος), να την απολαύσει. Ημέρα 28ης Οκτωβρίου και η ομάδα κινείται για το μεγαλύτερο διάστημά της σε υψόμετρο που ξεπερνά τα 2.000 μ. Ξεκινώντας από την είσοδο του χωριού Γράμμος (1.390 μ.), επιλέγει τη ράχη δεξιά του. Ανηφορίζει έχοντας πάντα στα αριστερά τη θέα του Περήφανου και της Κιάφας. Την ήπια σχετικά κλίση της ράχης διαδέχεται μια απότομη ανάβαση σε πλαγιά, και η ομάδα φτάνει στην κορυφογραμμή, η οποία αποτελεί και τα σύνορα με την Αλβανία.

5η Στάση: Λίμνη Γκιστόβα (2.350 μ.)

Στην κορυφογραμμή των συνόρων με την Αλβανία, στέκει η ψηλότερη και μεγαλύτερη σε έκταση αλπική λίμνη στην Ελλάδα – η Γκιστόβα – σε υψόμετρο 2.350 μ. Εδώ ζει ένα υδρόβιο είδος αλπικού τρίτωνα που οι ντόπιοι το αποκαλούν «ψάρι με πόδια».

Η Γκιστόβα είναι κρυμμένη σε μια μικρή κόγχη ανάμεσα στις ψηλότερες κορυφές του Γράμμου, ακριβώς πάνω στη γραμμή των συνόρων. Η πρόσβαση γίνεται μόνο με πεζοπορία από το χωριό Γράμμος.  Η Γκιστόβα διατηρεί τα νερά της όλο τον χρόνο και αποτελεί ένα σπάνιο για τα ελληνικά δεδομένα τύπο οικοτόπου. Η ζωή μέσα στα κρυστάλλινα νερά είναι άφθονη, με πληθώρα αλπικών τριτώνων (triturus alpestris).

6η Στάση Κορυφή Γράμμος (2.520μ.)

Ο Γράμμος είναι το τέταρτο υψηλότερο βουνό της Ελλάδας μετά τον Όλυμπο, τον Σμόλικα και τον Βόρα, με την υψηλότερη κορυφή του να φτάνει σε υψόμετρο 2.520 μέτρα. Ο όγκος του βρίσκεται στα ελληνοαλβανικά σύνορα και καταλαμβάνει το βορειοανατολικό τμήμα του νομού Ιωαννίνων, το νοτιοδυτικό του νομού Καστοριάς, και ένα τμήμα της νοτιοανατολικής Αλβανίας. Ουσιαστικά είναι τμήμα της ευρύτερης οροσειράς της Πίνδου που καταλαμβάνει ολόκληρη τη δυτική Ελλάδα. Είναι σκεπασμένος από πυκνά δάση και από αυτόν ξεκινούν πολλά υδάτινα ρεύματα.

%ce%b5%ce%bf%cf%83-%ce%b3%cf%81%ce%b1%ce%bc%ce%bc%ce%bf%cf%83-%ce%ba%ce%bf%cf%81%cf%85%cf%86%ce%b7Η συνολική έκταση της οροσειράς του Γράμμου είναι 86.000 στρέμματα. Συνολικά φιλοξενεί 186 είδη πανίδας, πολλά από τα οποία βρίσκονται υπό εξαφάνιση. Ο Γράμμος, δείγμα του μεγαλείου της φύσης, είναι ένα ασύγκριτης ομορφιάς και ίσως μοναδικό στην Ευρώπη βουνό, σε χλωρίδα και πανίδα.

Το όρος Γράμμος υπήρξε ένα οχυρό κατά τη διάρκεια του εμφυλίου και ένα από τα πιο σημαντικά πεδία μάχης. Σήμερα παραμένει ερημωμένο, και σχεδόν παρατημένο, ένας σωρός από τούβλα να στέκει εκεί που κάποτε ήταν σπίτια και μνημεία, όλα ισοπεδωμένα από βομβαρδισμούς που έγιναν πριν εβδομήντα χρόνια. Για δεκαετίες ήταν απομονωμένος λόγω του ιστορικού φορτίου που κουβαλάει αλλά και εξαιτίας των περιοχών που ήταν ναρκοθετημένες.

%ce%b5%ce%bf%cf%83-%ce%b3%cf%81%ce%b1%ce%bc%ce%bc%ce%bf%cf%83-7Τα τελευταία χρόνια έχει αρχίσει και αποκτά σιγά – σιγά την αίγλη που του αξίζει, έχει μπει ως προορισμός στους χάρτες των ορειβατών όλης της Ελλάδας, και οι περισσότεροι εστιάζουν στη φυσική του ομορφιά που για χρόνια είχε ξεχαστεί… Το βουνό όμως, πέρα από τις εικόνες που προσφέρει σε κάθε έναν που θα το επισκεφθεί, έχει και ιστορικά μυστικά που κάποτε χώρισαν την πατρίδα στα δύο. Ανεβαίνοντας λοιπόν στον Γράμμο οι ορειβάτες από την Κομοτηνή, κατεβαίνουν σκαλοπάτια στη σύγχρονη ελληνική ιστορία, και πρόκειται ίσως για την πιο φορτισμένη ανάβασή τους στην Ελλάδα, καθώς στα λιγοστά μονοπάτια του συναντούν διάσπαρτους εδώ κι εκεί τους βουβούς μάρτυρες της τραγικής ιστορίας του εμφυλίου πολέμου, ενός πολέμου που κάποιοι θέλουν και κάποιοι αρνούνται να ξεχάσουν…