Τα βασικά στοιχεία του Επιχειρησιακού Προγράμματος της Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης 2014 – 2020, παρουσιάστηκαν κατά την 1η Συνεδρίαση της Επιτροπής Παρακολούθησης του Προγράμματος.

Κατά την παρουσίαση, έγινε ενημέρωση για την εξειδίκευσή του, τα κριτήρια επιλογής των πράξεων που θα χρηματοδοτηθούν τη νέα προγραμματική περίοδο, τη Στρατηγική Έξυπνης Εξειδίκευσης, καθώς και τη Στρατηγική για την πληροφόρηση και την επικοινωνία.

Παράλληλα, εκπρόσωποι του Υπουργείου Οικονομίας, Υποδομών, Ναυτιλίας και Τουρισμού, παρουσίασαν τα βασικά στοιχεία του νέου Συστήματος Διαχείρισης και Ελέγχου, την πρόοδο κάλυψης των αιρεσιμοτήτων, το σύστημα παρακολούθησης δεικτών, και θέματα που αφορούν την αξιολόγηση κατά την περίοδο 2014-2020.

Ο Πρόεδρος της Επιτροπής Παρακολούθησης, Περιφερειάρχης Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, κ. Γεώργιος Παυλίδης, αναφέρθηκε στις επιπτώσεις της κοινονικοοικονομικής κρίσης στην Περιφερειακή οικονομία, τονίζοντας παράλληλα τα παραγωγά αίτια της αναπτυξιακής ύφεσης. Παρουσίασε το νέο αναπτυξιακό όραμα της Περιφέρειας, τους τομείς προτεραιότητας της Περιφερειακής Στρατηγικής Έξυπνης Εξειδίκευσης (RIS3), και γενικότερα, τους πυλώνες στους οποίους θα στηριχθεί η αναπτυξιακή προσπάθεια της Περιφέρειας ΑΜ-Θ κατά τη νέα προγραμματική περίοδο. Επίσης, μίλησε για τα βασικά ποσοτικά στοιχεία της 1ης Εξειδίκευσης και για την ανάγκη επιτάχυνσης εκ μέρους των Υπουργείων Εργασίας, Κοινωνικής Αλληλεγγύης και Κοινωνικής Ασφάλισης, και Υγείας, των δράσεων των αντίστοιχων τομέων. Τέλος, αναφέρθηκε στις σημαντικές προκλήσεις, όπως η διαχείριση στερεών αποβλήτων, η ολοκλήρωση των καθέτων οδικών αξόνων της Εγνατίας Οδού, συμπεριλαμβανομένου του νέου οδικού άξονα Δράμας – Καβάλας, η κατασκευή του εκτεταμένου δικτύου διανομής φυσικού αερίου που θα καλύπτει το σύνολο των μεγάλων αστικών κέντρων της Περιφέρειας ΑΜ-Θ, που θα πρέπει να αντιμετωπισθούν με χρήση των πόρων του Περιφερειακού Προγράμματος και των Τομεακών Επιχειρησιακών Προγραμμάτων, μεγιστοποιώντας τις συνέργειες των πόρων.

Τέλος, από τα μέλη της Επιτροπής εγκρίθηκαν ομόφωνα, ο Εσωτερικός Κανονισμός Λειτουργίας της Επιτροπής, η μεθοδολογία, η διαδικασία και το περιεχόμενο του 1ου Εγγράφου Εξειδίκευσης της Εφαρμογής, ο προγραμματισμός των προσκλήσεων και εντάξεων για το έτος 2015, η μεθοδολογία αξιολόγησης, τα κριτήρια ένταξης των πράξεων και η Στρατηγική Επικοινωνίας.

επ 2Η εμπεριστατωμένη τοποθέτηση του Περιφερειάρχη κ. Παυλίδη.

«Κυρίες και κύριοι, 

Σας καλωσορίζω όλους και όλες στη σημερινή Συνεδρίαση, στην 1η Επιτροπή Παρακολούθησης του ΠΕΠ ΑΜΘ του νέου ΕΣΠΑ (ΣΕΣ) 2014-2020.Μια κρίσιμη Συνεδρίαση, καθώς έχουμε εισέλθει πλέον στην τελική ευθεία της τρέχουσας προγραμματικής περιόδου και ενώ ταυτόχρονα από 8μήνου δρομολογήσαμε  τον αγώνα για την επανεκκίνηση της περιφερειακής οικονομίας μας. Το  ΕΣΠΑ είναι αναμφίβολα  το σημαντικότερο χρηματοδοτικό εργαλείο που έχουμε στα χέρια  μας. Ευχαριστώ τους συνεργάτες μου στη Διαχειριστική Αρχή για τη δουλειά που κάνουν.

Επιδιώκουμε το νέο πρόγραμμα να επιτύχει σημαντικά αποτελέσματα στην προσπάθεια επαναφοράς της Περιφέρειας μας σε τροχιά ανάπτυξης και πιστεύω ότι αυτό εξαρτάται από μας, με σκληρή δουλειά και ρεαλισμό. Η  κοινωνία της Περιφέρειάς μας βίωσε πολύ χειρότερα από την άλλη Ελλάδα, την εξέλιξη της κοινωνικής και οικονομικής κρίσης.

Βρισκόμασταν, σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat του 2013, στο 52% του κατά κεφαλήν ΑΕΠ του Ευρωπαϊκού μέσου όρου, δηλαδή στην  τελευταία θέση των Περιφερειών της Χώρας. Υπάρχουν έντονα στοιχεία οικονομικής αποδόμησης, με σοβαρές προεκτάσεις κοινωνικής αποδόμησης, φτώχειας και ανέχειας.

Ενδεικτικά τα παραγωγά αίτια της αναπτυξιακής ύφεσης κατά την άποψή μου προσδιορίζονται, ως εξής:

  1. Στη πολυετή αναδιαρθρωτική αδράνεια. Οι αλλεπάλληλες χρηματοδοτικές ροές σημαντικών πόρων δεν συνεισέφεραν στον τόπο τις δέουσες παραγωγικές και μεταρρυθμιστικές αναδιαρθρώσεις, τις προστιθέμενες αξίες, ούτε θεμελίωσαν μια βιώσιμη – με όρους οικονομικούς – ανάπτυξη.
  2. Στη στρεβλή εσωτερική διάρθρωση των παραγωγικών τομέων .Ισχυροί τομείς, όπως ο αγροδιατροφικός και ο τουριστικός παρέμεναν τελματωμένοι . Ενώ άλλοι, όπως ο μεταποιητικός, παρουσίασαν σημειακή οικονομική και ανταγωνιστική βιωσιμότητα.
  3. Στην μη αντιστοίχιση των περιφερειακών αναπτυξιακών επιδιώξεων με τις δυνατότητες του κάθε παραγωγικού τομέα.
  4. Στην τοπικά κερματισμένη και μη συνδεδεμένη ανάπτυξη με την ταυτότητα της ΑΜΘ.
  5. Στη χαμηλή ενεργοποίηση:
  • των αναπτυξιακών δυνάμεων
  • των πλούσιων τοπικών φυσικών πόρων
  • του ανθρώπινου δυναμικού.
  1. Στην ασύνδετη, εσωτερικά στον κάθε τομέα, και αδόμητη ανάπτυξη, οριζόντια αλλά και κάθετα μεταξύ των παραγωγικών τομέων.
  2. Στη χαμηλή αξιοποίηση της προνομιακής γεωγραφικής θέσης της ΑΜΘ.
  3. Στα νομικά εμπόδια της εθνικής και κοινοτικής νομοθεσίας που επιφέρουν ακόμη αποκλεισμούς κίνησης προσώπων στα σύνορά μας, αντίθετα με την ευρωπαϊκή ενδοχώρα.
  4. Στην έλλειψη ενδοπεριφερειακής ισχυρής οικονομικής συνείδησης και αλληλεγγύης.
  5. Και τέλος, στην οικονομική κρίση και ύφεση.

Όλα αυτά, όμως, που οδήγησαν σε σημαντική αποδόμηση της περιφερειακής οικονομίας μας. Έχουν παραγωγά αίτια και δεν προσδιορίζονται απλώς με όρους οικονομικούς. Η πραγματική χρεοκοπία και οι στερήσεις έχουν τις ρίζες τους σε μακρόχρονες νοοτροπίες και πρακτικές, που διέτρεχαν οριζοντίως όλη τη ζωή μας (δεν άφηναν έξω ούτε τα προγράμματα),  που τραυμάτισαν τους αναπτυξιακούς μας νευρώνες, τους θεσμούς, τις διαδικασίες, τις αρχές και αξίες που απάρτιζαν το αξιακό μας σύστημα.

Σήμερα η Περιφέρειά μας χρειάζεται περισσότερο από ποτέ μια υγιή ανάπτυξη, με ανταγωνιστικότητα, που να έχει διάρκεια, να μην είναι ρηχή αλλά θεμελιωμένη βαθιά. Να συνδέεται με την ταυτότητα και τα παραγωγικά χαρακτηριστικά της περιοχής, με την αξιοποίηση κάθε συγκριτικού μας πλεονεκτήματος. Μας απασχολεί κάθε στρατηγική και μεθοδολογία που θα την οδηγήσει σ’ αυτή. Χρειαζόμαστε αναπτυξιακή ανακάλυψη, νέους δρόμους, νέες οπτικές και πτυχές σε αυτήν την κατεύθυνση. Στοχεύουμε σε διαρκείς κινήσεις  διεύρυνσης των προστιθέμενων αξιών, όπου αυτό είναι εφικτό, στην ανακάλυψη νέων δυνατοτήτων, στην παραγωγική και επιχειρηματική ανακάλυψη.

 Το αναπτυξιακό ρεαλιστικό όραμα της Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης στοχεύει:

1) να αναπροσαρμόσει  σε ρεαλιστική βάση το αναπτυξιακό της πρότυπο στα χαρακτηριστικά του γεωγραφικού της χώρου.

2) να ανασυγκροτήσει – αναδιαρθρώσει  το παραγωγικό της πρότυπο, ώστε να μετασχηματιστεί η Περιφέρειά μας σε:

  1. τουριστικό προορισμό αριστείας.
  2. τόπο δικτυωμένης «ενδοτομεακά» και «διατομεακά» παραγωγής και μεταποίησης.
  • τόπο με εξωστρεφή βιομηχανική παραγωγή
  1. διαμετακομιστικό κέντρο σε ρεαλιστικό επίπεδο
  2. ενεργειακό κόμβο με ανταλλάγματα, με χρήση φυσικού αερίου παντού στην οικιακή και την παραγωγική οικονομία.

3) να άρει την αναδιαρθρωτική αδράνεια με αξιοποίηση των συγκριτικών της πλεονεκτημάτων και , κυρίως,:

  • την τοπική της ταυτότητα και πλούτο.
  • το ισχυρό αγροδιατροφικό σύμπλεγμα.
  • τη γεωγραφική της και γεωστρατηγική της θέση.
  • το ανθρώπινο κεφάλαιο.

4) να προωθήσει:

  • την αναπτυξιακή ασφάλεια και αισιοδοξία
  • την κοινωνική συνοχή και ειρήνη
  • την άρση της μειονεκτικότητας της περιοχής

5) Να αλλάξει η φιλοσοφία ,οι πρακτικές και οι αντιλήψεις στην προσέγγιση της ανάπτυξης.

Φιλοδοξούμε η πρωτογενής παραγωγή μας να παύσει να αγωνίζεται για την επιβίωσή της, μέσα από μεμονωμένες , αδόμητες, ασύνδετες προσπάθειες.  Να μεταβούμε σε μια παραγωγή, δομημένη και δικτυωμένη οριζόντια και κάθετα, με όλες τις απαιτούμενες συνέργειες ισχυροποίησης  των αξιών και του ανταγωνισμού. Να έχει την κρίσιμη μάζα για να αποκτήσει τα απαιτούμενα τεχνολογικά και μεταποιητικά εργαλεία και μέσα, να χρησιμοποιεί την καινοτομία, την έρευνα και την επιχειρηματικότητα. Να έχει θεμελιώδη  ρόλο στη δόμηση και στο σχεδιασμό της Περιφερειακής αναπτυξιακής πολιτικής.

Στη διάρκεια της κρίσης, όπως ανέφερα, οπισθοδρομήσαμε πολύ περισσότερο από άλλες Περιφέρειες της Ελλάδας.

Δεν συνεχίζουμε, πλέον, πάνω στις ίδιες συνιστώσες, στις ίδιες «ράγες», που μας έφεραν ως εδώ. Υιοθετούμε περιφερειακή οικονομία και  ανάπτυξη δίχως περιχαρακώσεις, με διάχυση της ενημέρωσης και της γνώσης στο μέγιστο δυνατό βαθμό προς κάθε κατεύθυνση, ώστε να μεγιστοποιήσουμε την συμμετοχή των ενδιαφερομένων και των  δικαιούχων σε αναπτυξιακές πρωτοβουλίες και σε  προγράμματα.

Σήμερα συναντιόμαστε  εδώ οι εκπρόσωποι  της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η διαχειριστική επιτροπή, οι τεχνοκράτες, η ακαδημαϊκή μας κοινότητα, οι παράγοντες των λοιπών τομεακών προγραμμάτων, της καινοτομίας, ο κόσμος των επιχειρήσεων, της έρευνας, των καλών πρακτικών και της αυτοδιοίκησης για να ανταλλάξουμε ιδέες και προτάσεις, να επιχειρήσουμε να κτίσουμε το νέο που αρμόζει στην Περιφέρειά μας, να αξιοποιήσουμε στο μέγιστο δυνατό βαθμό την γνώση, τις πραγματικές ευκαιρίες χρηματοδότησης και ανόδου που έχουμε μπροστά μας, αλλά και να δημιουργήσουμε νέες.

Τονίζω, όμως, ότι αποτελεί ουσιώδες λάθος να περιορίζουμε την πολύ ευρύτερη αναπτυξιακή προοπτική μας με τον εντός πλαισίου προγραμματισμό των προγραμματικών περιόδων, όπως επί πολλά χρόνια γινόταν.

Δεν μπορούμε να αφήσουμε τίποτε στην τύχη. Κάθε τι που γίνεται πρέπει να έχει καθαρή στόχευση. Στο κάθε αναπτυξιακό έργο, τα μεγέθη του πρέπει να είναι τα ανάλογα, χωρίς κανένα μαξιμαλισμό ή υπερβολή, που να εξυπηρετούν τις ανάγκες τις κοινωνίας.  Το κάθε ευρώ που θα διατίθεται επιβάλλεται να  προσθέτει στην κοινωνία και στο εισόδημα των πολιτών.

Είναι ξεκάθαρο ότι η Περιφέρειά μας έχει ισχυρά συγκριτικά αναπτυξιακά πλεονεκτήματα, όπως την γεωγραφική μας θέση, τη φυσική μας ομορφιά και την παραγωγική μας ικανότητα, τα οποία επιτέλους πρέπει να αξιοποιήσουμε.

Έχει υποδομές όπως οδικοί άξονες, σιδηροδρομικό δίκτυο που πρέπει να γίνει ηλεκτροκίνητο,  αεροδρόμια, λιμάνια  οι οποίες με περαιτέρω συμπλήρωση και στοχευμένη αξιοποίηση αποτελούν πυλώνες ανάπτυξης.

Έχει ιδιαίτερα δυναμική ακαδημαϊκή και ερευνητική κοινότητα, το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο, το ΤΕΙ και τα ερευνητικά κέντρα ΑΘΗΝΑ και ΙΝΑΛΕ που μπορούν να αποτελέσουν μοχλό στήριξης της ανάπτυξης μέσα από την έρευνα, την καινοτομία και την εκπαίδευση.

Συνδέουμε την ανάπτυξή μας, με την ταυτότητα, την γεωγραφία μας, τα πλεονεκτήματα μας, όχι με ουτοπικές και αναγόμενες στο απώτερο μέλλον επιδιώξεις.  Πιστεύουμε ότι ο τόπος μας έχει όλες τις δυνατότητες να φύγει μπροστά και μόνο η αδράνεια, οι παραλείψεις και η αναποφασιστικότητα μπορούν να τον κρατήσουν πίσω.

Πέραν των στοχευμένων δράσεων ενίσχυσης του πρωτογενούς τομέα και της μεταποίησης, της ανάγκης να αναδομήσουμε την Περιφέρεια, λαμβάνοντας υπόψη την ανάγκη νέων άμεσων αλλά και έμμεσων εισροών, εισάγουμε στον πυρήνα του περιφερειακού, αναπτυξιακού, στρατηγικού μας σχεδιασμού, ως δομικό στοιχείο και στο ΕΣΠΑ (ΣΕΣ) 2014-2020,  τον τουρισμό 12μηνης βάσης σε όλες τις εναλλακτικές του μορφές, με σταθερή υποστήριξη και του μαζικού θερινού τουρισμού, με πυλώνες τα συγκριτικά μας πλεονεκτήματα, το άθικτο περιβάλλον, τον πολιτισμό και την καλά διατηρημένη παράδοσή μας. Τούτο διότι προσβλέπουμε σε γρήγορες οικονομικές εισροές που τόσο έχουμε ανάγκη, γιατί διαφορετικά θα βρεθούμε πολύ χαμηλότερα.

Ξεκινήσαμε την προσπάθεια της καθαρής καταγραφής της μειονεξίας σε ανταγωνιστικότητα της περιοχής, έναντι των γειτονικών ξένων περιφερειών αλλά και των άλλων της Ελλάδας ώστε να επιχειρήσουμε κάλυψή της μέσα από βαθμιαία διόρθωση των κρατικών και περιφερειακών ενισχύσεων.

Επίσης ενεργοποιήθηκε ήδη, η πλήρης καταγραφή των τοπικά παραγόμενων  προϊόντων διατροφής, του πρωτογενή και μεταποιητικού τομέα, όχι μόνο για να δομήσουμε την παραγωγική μας ταυτότητα ώστε να ενισχύσουμε την εξωστρέφεια και ανταγωνιστικότητά τους, αλλά και για να χτίσουμε ενδοπεριφερειακή αναπτυξιακή συνείδηση που εάν, όλοι μαζί την υποστηρίξουμε και επιτύχουμε, θα έχει ως αποτέλεσμα νέες προστιθέμενες αξίες προς όφελος της παραγωγής και της απασχόλησης.

Οφείλουμε μια ειδική αναφορά στην επιλογή μας  ως πιλοτικής Περιφέρειας για την εφαρμογή της στρατηγικής Έξυπνης Εξειδίκευσης (RIS 3).             

Η στρατηγική της έξυπνης εξειδίκευσης είναι για μας πρόκληση και ευκαιρία. Να ψηλαφίσουμε όσο πιο προσεκτικά γίνεται την Περιφερειακή μας ταυτότητα και μέσω της διαδικασίας της επιχειρηματικής ανακάλυψης να εκτεθούμε σε τεχνολογικές και μη τεχνολογικές καινοτομίες σε όλη την αλυσίδα αξίας των επιλεγμένων τομέων, σε εθνικό και Ευρωπαϊκό επίπεδο, ώστε να εντοπίσουμε  ότι σημαντικό μέχρι τώρα δεν γνωρίζαμε και να επανεκκινήσουμε την πραγματική ανάπτυξη στηρίζοντας την επιχειρηματικότητα, τις συνέργειες και τη δημιουργία θέσεων εργασίας. Επιδίωξη μας είναι η αναδιάταξη του αναπτυξιακού μας μοντέλου μέσω του εκσυγχρονισμού του αγροδιατροφικού μας συμπλέγματος, των υπηρεσιών μας στον τουρισμό, της αξιοποίησης των μη μεταλλικών ορυκτών  και επιλεγμένων υπηρεσιών και η διασύνδεσή τους σε νέες αλυσίδες αξιών. Βρισκόμαστε στο στάδιο της διαβούλευσης και προγραμματίζουμε να προκηρύξουμε μέχρι το Νοέμβριο 2015, τέσσερις (4) πιλοτικές δράσεις χρηματοδότησης που αφορούν:

α) Επενδυτικά Σχέδια Ανάπτυξης Καινοτόμων  προϊόντων, υπηρεσιών και διεργασιών για ΜΜΕ.

β) Δημιουργία Θερμοκοιτίδων Νέων Επιχειρήσεων εντάσεως Έρευνας και Καινοτομίας.

γ) Ενίσχυση Επιχειρηματικότητας Νέων Επιχειρήσεων Εντάσεως Έρευνας και Τεχνολογίας.

δ) Ενίσχυση Πρωτοβουλιών ΜΜΕ για ανάπτυξη Έρευνας και Καινοτομίας (Κουπόνια Καινοτομίας).

Η 1η Εξειδίκευση του προγράμματος που θα συζητηθεί σήμερα βασίσθηκε σε εκτεταμένη διαβούλευση με τους δυνητικούς δικαιούχους.

Προγραμματίζεται η άμεση προκήρυξη Δράσεων που περιλαμβάνουν εμπροσθοβαρή και τμηματοποιημένα έργα συνολικού προϋπολογισμού 81 εκ. € αλλά και των Δράσεων που συνδέονται με την επίτευξη των στόχων του Πλαισίου Επίδοσης.

Με βάση το σχεδιασμό που ακολουθείται ο στόχος είναι μέχρι το τέλος του 2016 οι εντάξεις έργων να υπερβούν το 50% του προγράμματος (253 εκατ. €), οι νομικές δεσμεύσεις το 40% (203 εκατ. €) και οι δαπάνες το 20% (102 εκατ. €) σύμφωνα και με τα προβλεπόμενα στο Νόμο 4314/2014 που αφορά το ΕΣΠΑ 2014-2020.

Εξειδικεύεται το 63,2% των πόρων του ΕΠ ΠΑΜΘ 2014 – 2020, ήτοι 321,14 εκατ. € εκ των οποίων 313,42 εκατ. € (71,0%) αφορούν σε πόρους του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ) και 7,725 εκατ. € (11,6%) αφορούν σε πόρους του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου (ΕΚΤ).

Όσον αφορά τους πόρους του ΕΚΤ το μέγεθος της ενεργοποίησης του προγράμματος δεν είναι ικανοποιητικό και θα απαιτηθεί πρόσθετη εξειδίκευση που θα συζητηθεί σε δεύτερη Επιτροπή Παρακολούθησης εντός του 2015 ώστε η  ενεργοποίηση των αξόνων του προγράμματος που αφορούν πόρους του ΕΚΤ, να υπερβεί το 60% μέχρι το τέλος του έτους αυτού, καθώς η καθυστέρηση στην εξειδίκευση θέτει σε κίνδυνο την επίτευξη των σχετικών δεικτών του Πλαισίου Επίδοσης

Για να επιτευχθεί αυτός ο στόχος πρέπει να αρθούν οι αντικειμενικοί λόγοι που προκαλούν την υστέρηση της ενεργοποίησης καθώς σημαντικές καθυστερήσεις καταγράφονται:

  • στον τομέα της Κοινωνικής Επιχειρηματικότητας καθώς δεν έχουν ακόμη αποσαφηνισθεί ζητήματα που αφορούν στο θεσμικό πλαίσιο υλοποίησης των σχετικών δράσεων. Στο ΕΠ ΠΑΜΘ 2014 – 2020, προβλέπονται σημαντικές παρεμβάσεις, προϋπολογισμού 13 εκατ. € περίπου για την «Ενίσχυση της κοινωνικής οικονομίας και των κοινωνικών επιχειρήσεων».
  • Στον τομέα της Δράσης «Κέντρα Στήριξης Ευπαθών Ομάδων Πληθυσμού», όπου εκκρεμεί η εξειδίκευση από το Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Αλληλεγγύης και Κοινωνικής Ασφάλισης
  • Στον τομέα της Δράσης «Δίκτυο προστασίας Υγείας του πληθυσμού, voucher, ψυχιατρική μεταρρύθμιση, κλπ.» όπου εκκρεμεί η εξειδίκευση από το Υπουργείο Υγείας

Σημαντικές προκλήσεις που πρέπει να αντιμετωπισθούν με χρήση πόρων του ΕΣΠΑ – Περιφερειακού προγράμματος ή Τομεακών κατά την προγραμματική περίοδο 2014-2020 είναι:

  1. Η εκπλήρωση των αιρεσιμοτήτων σύμφωνα με τα χρονοδιαγράμματα που έχουν τεθεί, ώστε να μην υπάρξουν καθυστερήσεις στην υλοποίηση των σχεδιαζόμενων παρεμβάσεων.
  2. Η διαχείριση στερεών αποβλήτων στην ΠΑΜΘ είναι ακόμη ατελής παρά τους σημαντικούς πόρους που έχουν επενδυθεί και χρειάζεται σημαντική προσπάθεια ώστε να γίνει ορθολογική και σύμφωνη με τη νομοθεσία. Η καθυστέρηση έγκρισης του ΠΕΣΔΑ θα δημιουργήσει πρόσθετα προβλήματα στην υλοποίηση των δράσεων που έχουν σχεδιασθεί και δρομολογηθεί.
  3. Η ολοκλήρωση του οδικού άξονα Αρδάνιο – Ορμένιο αποτελεί σημαντικό πρόβλημα καθώς η κατασκευή διαρκεί άνω των 10 ετών και ο δικαιούχος (ΕΓΝΑΤΙΑ ΟΔΟΣ ΑΕ) παρουσιάζει σημαντικές αδυναμίες στην επίλυση των προβλημάτων και προκλήσεων που παρουσιάζονται.
  4. Η κατασκευή των οδικών αξόνων Ξάνθη – Ελληνοβουλγαρικά σύνορα και Δράμα – Καβάλα για τους οποίους έχει εξασφαλισθεί σε σημαντικό βαθμό η ωριμότητα θα πρέπει να στηριχθεί στο σύνολο ή εν μέρει στη χρηματοδότηση του τομεακού προγράμματος Υ.ΜΕ.ΠΕΡ.Α.Α. Ειδικά για τον άξονα Ξάνθη – Ελληνοβουλγαρικά σύνορα το μεγαλύτερο μέρος της χρηματοδότησης θα προέλθει από το πρόγραμμα εδαφικής συνεργασίας «Ελλάδα – Βουλγαρία 2014-2020».
  5. Η κατασκευή εκτεταμένου δικτύου διανομής φυσικού αερίου στο σύνολο των μεγάλων αστικών κέντρων της Περιφέρειας χρειάζεται εκτός από τους πόρους που διαθέτει το ΕΠ ΠΑΜΘ και ιδιωτικούς πόρους και ισχυρή πολιτική βούληση από το αρμόδιο Υπουργείο».