Ο καρδιολόγος της Κομοτηνής κ. Πασχάλης Σόφτας.

του καρδιολόγου, Πασχάλη Σόφτα.

Η καρδιά της οικογένειας

Πριν από λίγα χρόνια κάποιος ρώτησε στον κάτοχο του βραβείου Νόμπελ στην ιατρική Michael S. Brown, τί είναι απαραίτητο να κάνει κανείς για να ζήσει πολλά χρόνια και υγιής. Η απάντηση ήταν για επιγραφή: «Να διαλέξει καλούς γονείς». Φυσικά ο Brown αναφερόταν στο γενετικό κληρονομικό υλικό του πατέρα και της μητέρας που καθορίζει την κατάσταση της υγείας του ατόμου, αλλά η επέκταση της ερμηνείας της πρότασής του, ίσως να είναι πληρέστερη. Το να έχει κάποιος καλούς γονείς πραγματικά σημαίνει να επωφελείται από την βρεφική ακόμη ηλικία (κατά τη διάρκεια της οποίας, μη το ξεχνάμε, «ρίχνονται» τα θεμέλια για την ευεξία του ενήλικα), της εκπαίδευσης και της κουλτούρας της πρόληψης και της διατήρησης της υγείας. Μαθαίνει έτσι να αισθάνεται υπεύθυνος για την προσωπική του υγεία με ενεργητικό τρόπο, σκεπτόμενος τον οργανισμό του με σεβασμό και προσοχή, ως κληρονομιά που δόθηκε και πρέπει να με κάποιο τρόπο να βελτιωθεί. Η οικογένεια είναι ο τόπος επιλογής όπου δημιουργούνται και εδραιώνονται αυτές οι έννοιες και  σκοπός είναι να μάθουμε όλοι μας να είμαστε καλύτεροι γονείς και ικανότεροι σύντροφοι των παιδιών μας βοηθώντας τα να χτίσουν την επίγνωση της υγείας τους και την δέσμευσης για την διατήρησή της στον χρόνο.

Κύηση και θηλασμός: Το imprinting του μεταβολισμού

Πολλές ασθένειες της ενήλικης ζωής, και ιδιαίτερα οι καρδιαγγειακές (όπως η στεφανιαία νόσος, το έμφραγμα του μυοκαρδίου, το εγκεφαλικό επεισόδιο) επηρεάζονται με βεβαιότητα από όσα συμβαίνουν στα πρώτα χρόνια της ζωής: πρόσφατες πληροφορίες μάλιστα βαθαίνουν τις ρίζες των ασθενειών ακόμα και στην ενδομήτρια εμβρυακή ζωή. Οι ανταλλαγές θρεπτικών υλικών μεταξύ μητέρας και εμβρύου κατά την εγκυμοσύνη γίνονται όντως με τον βέλτιστο τρόπο (θέτοντας τις βάσεις για μια αρμονική ανάπτυξη των ιστών και των οργάνων του ίδιου του εμβρύου) όταν η μητέρα είχε τη δυνατότητα να λάβει ήδη από την αρχή της κύησης και ίσως μάλιστα και ακόμα νωρίτερα, τις επαρκείς ποσότητες όλων των απαραίτητων θρεπτικών συστατικών. Η διατήρηση του ιδανικού βάρους και μιας σωστής και ισορροπημένης διατροφής κατά την αναπαραγωγική ηλικία της γυναίκας είναι λοιπόν σημαντικές όχι μόνο για την υγεία και ευεξία της μητέρας, αλλά και για να βελτιστοποιηθεί η ανάπτυξη του παιδιού που θα επιδράσει έπειτα ευνοϊκά και στην μελλοντική του υγεία. Μετά από την γέννηση, το μητρικό γάλα είναι το προβλεπόμενο τρόφιμο από τη φύση για το μικρό ανθρώπινο πλάσμα. Πραγματικά το μητρικό γάλα εξασφαλίζει όχι μόνο την εισροή των απαραίτητων για την ανάπτυξη θρεπτικών συστατικών, αλλά επίσης και μιας σειράς ουσιών (λιπαρά οξέα, ευγενείς πρωτεΐνες, ουσιών με ανοσοπροστατευτική δράση) που συνεισφέρουν στην καλύτερη ανάπτυξη των οργάνων του παιδιού. Έχει πλέον αποδειχτεί ξεκάθαρα (και τα τελευταία χρόνια η γνώση αυτών των θεμάτων είναι αρκετά διαδεδομένη στις γυναίκες) πως ο μητρικός θηλασμός σχετίζεται με το πέρας των χρόνων με χαμηλότερα επίπεδα συστολικής αρτηριακής πίεσης, με μικρότερα ποσοστά παχυσαρκίας και με ένα λιπιδαιμικό προφίλ πιο ευνοϊκό, συνεπώς και με μια μικρότερη συχνότητα εμφάνισης όλων εκείνων των συνθηκών (των «παραγόντων κινδύνου») που διευκολύνουν την εμφάνιση καρδιαγγειακών παθήσεων.

Μια λέξη κλειδί: imprinting

Η έννοια του imprinting περιγράφει την πιθανότητα να αφεθεί ένα μόνιμο αποτύπωμα σε πολλές πτυχές του οργανισμού και της ψυχολογίας των μικρών. Με άλλα λόγια, στις πρώτες φάσεις της ζωής, συγκεκριμένες παρεμβάσεις (για παράδειγμα διατροφικές ή στον τρόπο ζωής) μπορούν να επηρεάσουν τον μεταβολισμό (την μετατροπή δηλαδή των λαμβανομένων ουσιών με την διατροφή σε ενέργεια και κυτταρικές δομές), την υγεία και την μελλοντική συμπεριφορά του ατόμου.

Υπέρβαρο και παχυσαρκία: μια κοινωνική νόσος

Το υπέρβαρο και η παχυσαρκία αφορούν σήμερα όλες τις ηλικίες και επεκτείνονται με ανησυχητικό τρόπο και στα παιδιά, ώστε να αποτελούν, σύμφωνα με πολλούς ειδικούς μια πραγματική «κοινωνική νόσο». Είναι ένα σοβαρό πρόβλημα και συχνά καλοπροαίρετα (αλλά επικίνδυνα) υποτιμάται από όλους αυτούς που ασχολούνται με το παιδί, οι οποίοι επιμένουν να βλέπουν στην υπέρβαση του βάρους, ένα σημείο καλής υγείας και προοπτική ανάπτυξης. Στην πραγματικότητα ένα υπέρβαρο παιδί έχει δυστυχώς υψηλές πιθανότητες να εξελιχθεί σε παχύσαρκο ενήλικα και να διατρέχει συνεπώς μεγαλύτερο κίνδυνο από τον μέσο όρο για καρδιαγγειακή νόσο ή για μία από τις άλλες πολλές όψιμες συνέπειες της ίδιας της παχυσαρκίας (διαβήτης, οστεοαρθρίτιδα, αναπνευστικά προβλήματα, κτλ.) Τα αποτελέσματα μιας μη ισορροπημένης διατροφής (και γενικότερα ενός λανθασμένου τρόπου ζωής) σε αυτή την ηλικία έχουν δυστυχώς και επιπτώσεις στην ψυχολογική υγεία αν οδηγήσουν σε υπερβολικό βάρος. Είναι γνωστή καλά η μεγαλύτερη τάση προς την κατάθλιψη και τη δυσκολία στις κοινωνικές σχέσεις των παιδιών που πάσχουν από παχυσαρκία. Προσοχή ιδιαίτερα στα παιδιά που γεννιούνται λίγο υπέρβαρα, ή ακόμα και ελλιποβαρή καθώς ο οργανισμός τους στην περίπτωση αυτή τείνει να ανακτήσει ταχύτατα (με τη βοήθεια πάντα των γονέων). Όμως με τον τρόπο αυτό εύκολα το τελικό αποτέλεσμα είναι μια ανισορροπία της ανάπτυξης προς το υπέρβαρο: το παιδί που γεννιέται μικρόσωμο γίνεται τελικά εύκολα «αφράτο». Ιδιαίτερα σημαντικό λοιπόν είναι να υιοθετούνται στις περιπτώσεις αυτές οι συμβουλές του παιδίατρου για να προλαμβάνονται τέτοια φαινόμενα.

Στην Ελλάδα:

Στην μαθητική ηλικία ένα παιδί στα τέσσερα είναι υπέρβαρο ή παχύσαρκο και αυτή η κατάσταση οδηγείται προς έναν λόγο ενός παιδιού στα τρία όσο περνούν τα χρόνια. Η παχυσαρκία στην παιδική ηλικία σχεδόν με βεβαιότητα οδηγεί σε παχύσαρκο ενήλικα, κατάσταση που επιφέρει μεγαλύτερη παθογένεια για:

  • καρδιαγγειακές νόσους
  • διαβήτη
  • αναπνευστικά προβλήματα και άλλα

Η σωστή διατροφή

Η προετοιμασία του φαγητού για το παιδί μπορεί να είναι μια πολύπλοκη επιχείρηση και συχνά πηγή ανασφαλειών και ανησυχιών. Όχι τυχαία, ο περισσότερος χρόνος μιας τακτικής επίσκεψης στον παιδίατρο γενικά αφιερώνεται στην διατροφή του παιδιού. Στην πραγματικότητα όμως δεν υπάρχει αυτή η μεγάλη δυσκολία. Μετά τα δύο έτη, το παιδί μπορεί να αρχίσει να ακολουθεί τις κανονικές διατροφικές συνήθειες της οικογένειας. Πρόκειται για μια χρυσή περίοδο κατά την οποία μπορεί να βοηθηθεί με έξυπνο τρόπο στον σχηματισμό προσωπικών προτιμήσεων στις γεύσεις σε αρμονία με μία διατροφή προσανατολισμένη στην ευεξία και την υγεία. Έτσι η μητέρα μπορεί να χρησιμοποιήσει αυτή τη φάση της ζωής, ώστε το παιδί να μάθει

  1. να καταναλώνει περισσότερα φρούτα και λαχανικά, αποφεύγοντας την προσθήκη υπερβολικού αλατιού ή ζάχαρης στα φαγητά (αυτό επιτρέπει στο παιδί να συνηθίσει να εκτιμά τις λεπτές γεύσεις που δεν καλύπτονται από την υπερβολική ζάχαρη ή το αλάτι),
  2. να υιοθετεί την κουλτούρα του «ενός πιάτου» (συνδυάζοντας για παράδειγμα ζυμαρικά, ρύζι, αρακά, φασολάκια: έξυπνα πιάτα και γευστικά, πολύ λίγο διαφημισμένα
  3. να περιορίζει την κατανάλωση λιπών (βούτυρο, μαργαρίνη, κτλ.) και προϊόντων που είναι πλούσια σε αυτά.

Γενικά, το γνωρίζουμε όλοι, ότι θα πρέπει να ξαναανακαλύψουμε τις συνταγές που ανάθρεψαν τους γονείς και τους παππούδες μας (με λίγο περισσότερο κρέας σίγουρα, αλλά και εμπλουτίζοντας τη δίαιτά μας με ψάρι και άλλες πηγές πρωτεϊνών, όπως τα όσπρια).

Κάποιες πρακτικές οδηγίες: Διατηρήστε το πρωινό στις συνήθειες των παιδιών σας και κυρίως κατά τη διάρκεια του σχολικού έτους, βασίζοντάς το, αν είναι δυνατό, σε ένα ποτήρι φρέσκο γάλα, δημητριακά και φρούτα, χωρίς την ανταμοιβή του γλυκού έπειτα.

Ουσιαστικά:

  • Διαλέξτε με φροντίδα τα διατροφικά λίπη, προτιμώντας τα φυτικά έλαια :παρθένο ελαιόλαδο και σπορέλαια από καλαμπόκι, ηλιόσπορο και σόγια.
  • Περιορίστε την κατανάλωση κρέατος (όχι περισσότερο από 3 εβδομαδιαία γεύματα), σαλαμιών, αυγών και καταναλώστε ψάρι 2 φορές την εβδομάδα.
  • Θυμηθείτε το γάλα, το γιαούρτι και τα γαλακτοκομικά, σημαντικά και για τον εφοδιασμό του οργανισμού με ασβέστιο.
  • Αυξήστε την κατανάλωση φρούτων, οσπρίων και λαχανικών.
  • Καταναλώνετε ζυμαρικά από σκληρό σιτάρι που είναι και η αληθινή βάση της μεσογειακής διατροφής.
  • Προσοχή να μη χρησιμοποιείτε πολλά λίπη, ζάχαρη και αλάτι στο φαγητό.

Να παίζει ποδόσφαιρο ή να παρακολουθεί τηλεόραση;

Η πρόληψη των καρδιαγγειακών παθήσεων, αρχικά στο παιδί και αργότερα στον έφηβο, δεν μπορεί να βασίζεται μόνο στην χρήσιμη  διατροφική εκπαίδευση. Η προώθηση της φυσικής δραστηριότητας, σύμφωνα με τους ειδικούς, διαδραματίζει ένα ρόλο εξίσου σημαντικό. Η φυσική δραστηριότητα πράγματι προσφέρει πολλά οφέλη για την υγεία, για παράδειγμα στην μεταφορά των λιπών στο αίμα, αυξάνοντας τις τιμές της «καλής» χοληστερόλης και κάνει πιο αποδοτική την απάντηση του οργανισμού σε σημαντικές ορμόνες όπως η ινσουλίνη. Επίσης, διευκολύνει και την προσκόλληση σε μια υγιή διατροφή, αυξάνει την ενεργειακή κατανάλωση (βοηθώντας έτσι στον έλεγχο του βάρους), και προλαμβάνει την έναρξη της συνήθειας του καπνίσματος.

Επιπλέον η φυσική δραστηριότητα διευκολύνει την κοινωνικοποίηση, όταν γίνεται σαν αθλητική δραστηριότητα, βελτιώνει την αυτοεκτίμηση και ενεργοποιεί ένα δίκτυο «θετικών» κοινωνικών επαφών  στέρεα δεμένων από ένα σημαντικό κοινό στοιχείο: την άσκηση μιας αγωνιστικής δραστηριότητας.

Φυσική δραστηριότητα όμως δεν είναι απαραίτητα ο αθλητισμός και τα αγωνιστικά σπορ, ούτε εξουθενωτικές ώρες στα γυμναστήρια. Μια εξαιρετική αθλητική δραστηριότητα σε επίπεδο πρόληψης είναι αυτή που διεξάγεται σε μέτριο ρυθμό και τεχνικά ονομάζεται «αεροβική». Είναι αρκετό (για ξεκίνημα) να μειωθεί η καθημερινή αδράνεια, ανεβαίνοντας με τις σκάλες, βγαίνοντας για περπάτημα, χρησιμοποιώντας το ποδήλατο.  Ακόμα και αν μειωθεί ο χρόνος της τηλεόρασης και των ηλεκτρονικών παιχνιδιών μπορούν να επιτευχθούν καλύτερα αποτελέσματα σε φυσικές και ψυχολογικές παραμέτρους του παιδιού.

Ποιά άσκηση για τα παιδιά;

  • Τουλάχιστον μία ώρα καθημερινά φυσικής δραστηριότητας.
  • Να ενθαρρύνονται στη συμμετοχή σε ομαδικά αθλήματα.
  • Να παίρνουν μέρος στις τυπικές αθλητικές δραστηριότητες των γονέων.
  • Να αντικατασταθούν όπου αυτό είναι δυνατό οι λεγόμενες «μηχανικές» μετακινήσεις (αυτοκίνητο, ασανσέρ, κτλ) με τις φυσικές.
  • Να ενθαρρύνεται η κίνηση στις ελεύθερες ώρες και όχι η τηλεόραση και ο υπολογιστής.

Κάπνισμα: Τι πρέπει να γίνει;

Τα τελευταία χρόνια έχει πλέον ξεκαθαριστεί με βεβαιότητα πως το κάπνισμα αυξάνει πέρα από τους καρκίνους και τον κίνδυνο εμφράγματος του μυοκαρδίου ή εγκεφαλικού επεισοδίου.  Μάλιστα οι θάνατοι από τις καρδιαγγειακές παθήσεις που συσχετίζονται με το κάπνισμα είναι πολύ περισσότεροι από αυτούς που προκαλεί ο καρκίνος του πνεύμονα. Η διακοπή του καπνίσματος είναι δύσκολη και όποιος το κατάφερε, το γνωρίζει καλά αυτό. Κατά κάποιο τρόπο το κάπνισμα προκαλεί εξάρτηση, είτε φαρμακολογικού τύπου (η νικοτίνη και άλλες ουσίες), είτε ψυχολογικού τύπου (που συνδέεται με κοινωνικούς και πολιτιστικούς παράγοντες, με χειρονομίες που επιφέρουν χαλάρωση, με την ελπίδα μιας καλύτερης επίδοσης κτλ). Η κύρια στρατηγική λοιπόν είναι η πρόληψη στους νέους, στην πρώτη επαφή με το κάπνισμα. Είναι πολύ ανησυχητικά τα ποσοστά των παιδιών της πρώτης Λυκείου (30%) που δηλώνουν ότι έχουν δοκιμάσει να καπνίσουν  τσιγάρο, όπως επίσης και τα ποσοστά των εφήβων που καπνίζουν κανονικά. Είναι πολύ σημαντικό λοιπόν να δημιουργείται ήδη στην οικογένεια μια νοοτροπία ελέγχου απέναντι στην τάση καπνίσματος και οι νέοι να ενημερώνονται με ήρεμο και πλήρη τρόπο, για τις βλάβες του καπνίσματος και την ανάγκη υιοθέτησης μέτρων πρόληψης. Μπορεί να μην φαίνεται αρκετό, αλλά είναι η καλύτερη και αποδοτικότερη στρατηγική που είναι διαθέσιμη. Εξαιρετική σημασία έχουν βέβαια και οι καμπάνιες επιμόρφωσης και πρόληψης στα σχολεία, που μπορούν να μειώσουν το ποσοστό των νέων καπνιστών. Φυσικά , είναι υποχρεωτικό για όλους τους ενήλικες να δίνουν το καλό παράδειγμα στο θέμα αυτό.

Οι αριθμοί

Στη δεκαετία 1990-1999 το κάπνισμα προκάλεσε περίπου 15 εκατομμύρια θανάτους στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στις ΗΠΑ. Η διακοπή του καπνίσματος θα επέφερε την εξαφάνιση του 90%των καρκίνων του πνεύμονα και του 40% της στεφανιαίας νόσου.

Τα ναρκωτικά και η εξάρτηση: Η κοινωνική πίεση

Όταν μιλάει κανείς για νέους και ναρκωτικά δε γίνεται να μη μιλάει και για την εξάρτηση και την κοινωνική πίεση.

Τα ναρκωτικά, πρώτα απ’ όλα, είναι ουσίες  που προκαλούν εξάρτηση, ένα σύνολο συμπεριφορών  που προκαλούνται από την αλληλεπίδραση μεταξύ ειδικών χημικών ουσιών και ανθρώπινου οργανισμού και που καταλήγουν στην τάση-επιβολή της συνέχισης λήψης της ίδιας ουσίας. Η αύξηση της κατανάλωσης ναρκωτικών μέσα στην κοινωνία είναι ένα φαινόμενο πολύπλοκων αιτίων μα πιθανότατα οφειλόμενο και στις λανθασμένες πληροφορίες των νέων για πιθανή επίλυση φόβων και προβλημάτων με τη χρήση τους.

Η εξάρτηση από τα ναρκωτικά στους νέους όντως συχνά είναι αποτέλεσμα της ανάγκης για κοινωνική αναγνώριση ή της εσφαλμένης αίσθησης ένταξης σε μια ομάδα: δεν είναι τυχαίο που η λήψη παραισθησιογόνων είναι ομαδική συνήθεια. Ακόμη και η ανάγκη έκφρασης της προσωπικής αυτονομίας και επανάστασης, της «σκληρής» και «δυνατής» εμφάνισης μπορούν να ωθήσουν στο πρώτο τραγικό βήμα προς τα ναρκωτικά. Γίνεται εμφανής λοιπόν η σημασία της εκπαίδευσης και της ενημέρωσης για τους κινδύνους της χρήσης ναρκωτικών ουσιών, για τις ανεπιθύμητες ενέργειες, που συχνά είναι τραγικές, για την φυσική και ψυχική εξάρτηση που προκαλούν. Η βαθιά γνώση αυτών των φαινομένων, ακόμη και αν δεν είναι επαρκής για την πλήρη απαλοιφή τους, είναι η απαραίτητη προϋπόθεση για μια ενσυνείδητη άρνηση.

Οι αριθμοί

Τα τελευταία έτη ο αριθμός των χρηστών κάνναβης (συμπεριλαμβανομένων των περιστασιακών) σε ορισμένες περιοχές ξεπερνά το 30% των νέων στο λύκειο. Τα ψυχοτρόπα χάπια μάλιστα καταναλώνονται από το 3% περίπου του πληθυσμού της ίδιας ηλικίας, ενώ η ηρωίνη υπολογίζεται πως χρησιμοποιείται από 7 από τους 1000 κατοίκους.

Ναρκωτικά και ασθένειες

Η κατανάλωση ναρκωτικών προκαλεί σοβαρές καρδιοπάθειες, με θανάσιμα αποτελέσματα, βλάβες στο ήπαρ, στους νεφρούς και στον εγκέφαλο. Η ενδοφλέβια χρήση τους μπορεί να επιφέρει επιπλέον, λόγω της άγνοιας των κανόνων αποστείρωσης, τοξικές επιπλοκές ή μολυσματικές όπως πχ. ο ιός της ηπατίτιδας C (HCV) και του AIDS (HIV).

Συγγενείς καρδιοπάθειες και έγκαιρη διάγνωση

Το κυκλοφορικό σύστημα είναι ένα κλειστό υδραυλικό σύστημα, που αποτελείται από μία αντλία (την καρδιά) και ένα δίκτυο αγγείων (αρτηρίες και φλέβες), που μαζί έχουν το έργο της διανομής του αίματος σε όλο τον οργανισμό, εξασφαλίζοντας την παροχή οξυγόνου και θρεπτικών ουσιών σε κύτταρα και ιστούς.

Ο σχηματισμός της καρδιάς στο έμβρυο εντός της μήτρας είναι μια διαδικασία πολύπλοκη που μπορεί να υποστεί τροποποιήσεις λόγω σφαλμάτων προγραμματισμού ή διάπλασης. Οι καρδιακές ανωμαλίες που προκύπτουν, μπορεί να είναι περισσότερο ή λιγότερο σοβαρές και επειδή είναι ήδη παρούσες στην γέννηση ονομάζονται «συγγενείς». Υπολογίζεται ότι μία συγγενής καρδιοπάθεια είναι παρούσα στη γέννηση σε περίπου 8 νεογνά από τα 1000. Στις περισσότερες από αυτές τις περιπτώσεις ευτυχώς πρόκειται για όχι τόσο σοβαρές καρδιοπάθειες, αντίθετα ορισμένες εμποδίζουν την φυσιολογική λειτουργία του κυκλοφορικού συστήματος και απαιτούν θεραπείες (πολλές φορές χειρουργικές επεμβάσεις) που μπορεί να είναι και άμεσες, ακόμα και στο νεογέννητο.

Οι συγγενείς καρδιοπάθειες που είναι λιγότερο σοβαρές, που είναι και οι περισσότερες, πρέπει να διαγνωσθούν νωρίς, γιατί ακόμη και αν μπορούν να γίνουν ανεκτές για αρκετό καιρό, με την πάροδο του χρόνου ενδέχεται να προκαλέσουν σημαντικές βλάβες ή μη αναστρέψιμες. Για μια βέλτιστη οριοθέτηση της θεραπείας τους λοιπόν, είναι αναγκαίο να τεθεί σε ωφέλιμο χρόνο η διάγνωσή τους.

Έγκαιρη διάγνωση

Οι διαδικασίες για μια γρήγορη διάγνωση των συγγενών καρδιοπαθειών του νεογνού είναι σήμερα καλά γνωστές στους παιδιάτρους, παρόλα αυτά όμως μερικές περιπτώσεις μπορεί να διαφύγουν για διάφορους λόγους. Είναι λοιπόν σημαντικό οι γονείς και/ή οι εκπαιδευτικοί να αναφέρουν ταχέως στον παιδίατρο ενδεχόμενα συμπτώματα ή ανώμαλες συμπεριφορές (κυάνωση – δηλαδή εμφάνιση μπλε-μωβ χρώματος στο δέρμα – στο κλάμα ή στην προσπάθεια, υπερβολική κόπωση σε κανονική φυσική δραστηριότητα, δυσκολία στην αναπνοή), που παρατηρούνται στο νεογνό ή στο παιδί. Ο παιδίατρος έπειτα θα θέσει τις ενδείξεις για την αναγκαιότητα διερεύνησης με πιο εξειδικευμένες εκτιμήσεις στις περιπτώσεις υποψίας συγγενούς καρδιοπάθειας.

Η εκπαίδευση στην οικογένεια για την υπεράσπιση της αξίας της υγείας

Όλοι μας γνωρίζουμε ότι σημαντικοί γενετικοί παράγοντες προδιαθέτουν τα παιδιά στην ανάπτυξη ενός οργανισμού περισσότερο ή λιγότερο υγιούς, αλλά συχνά παραμελούμε το γεγονός ότι και τα περιβαλλοντικά ερεθίσματα είναι καθοριστικά στην προώθηση ή στην παρεμπόδιση αυτών των τάσεων, είτε με θετικό είτε με αρνητικό τρόπο.

Αυτά τα θέματα, αν και είναι πολύ καλά γνωστά στους ειδικούς, δεν υπολογίζονται με την απαραίτητη προσοχή στη δικιά μας κουλτούρα. Συχνά συμπεριφερόμαστε σαν να μας λείπει η συναίσθηση ότι οι συνθήκες στις οποίες ζούνε τα παιδιά μας και τα ερεθίσματα που καθημερινά δέχονται, συνεισφέρουν στο να ευνοούν ή να χειροτερεύουν το επίπεδο της υγείας τους στο παρόν και στο μέλλον, όπως (ή ίσως περισσότερο) από αυτό που κάνουν τα γονίδια που τους κληροδοτήσαμε. Ως γονείς, πρέπει να είμαστε καλά συνυφασμένοι με αυτήν την κατάσταση και με την ευθύνη που αυτή συνεπάγεται.

Συχνά δεν είναι ένα εύκολο έργο. Για παράδειγμα δεν είναι πάντα εύκολη η παραδοχή της σημασίας της διατροφής και του τρόπου ζωής στον έλεγχο του σωματικού βάρους (είναι πιο εύκολη και βολική η σκέψη της «προδιάθεσης» που δε μπορεί να αλλάξει), ενώ οι συνήθειες αυτές, όπως πολλές φορές αναφέρθηκε σε αυτές τις σελίδες, είναι αντιθέτως καίριες. Πολλά υπέρβαρα παιδιά, είτε γιατί δεν δίνεται η απαραίτητη σημασία στην εμφάνισή τους, είτε γιατί δεν υπάρχουν επαρκείς πόροι από το περιβάλλον τους, που να τους προσφέρουν εναλλακτικές δραστηριότητες, περνούν για παράδειγμα πολύ χρόνο μπροστά στην τηλεόραση και στον υπολογιστή. Μια λανθασμένα «επιεικής» στάση ή «κατανόησης» απέναντι σε αυτές τις συμπεριφορές και συνήθειες μπορεί να επιδεινώσει την κατάσταση με τραγικό τρόπο.

Η εκπαίδευση στην οικογένεια, που δε θα πρέπει να βασίζεται μόνο στις πληροφορίες και στη διάπλαση, αλλά και στην ακρόαση, έχει στο βάθος της αυτόν ακριβώς το σκοπό: να δημιουργήσει τις βάσεις για ένα συνεχή διάλογο με τα παιδιά ώστε να τα βοηθήσει όταν αυτά σχηματίσουν τη δική τους γνώμη για τα διάφορα πράγματα. Πρόκειται για μια περίοδο της ζωής συναρπαστική και ταυτόχρονα επικίνδυνη, αλλά αν οι γνώμες και οι επιλογές σχηματιστούν υπό το φως της δικής μας συνεισφοράς, θα έχουμε τότε δώσει σε αυτά μια βοήθεια αναντικατάστατη.

Η εκπαίδευση στην υγεία

Η εκπαιδευτική δραστηριότητα των γονέων στην προώθηση της υγείας των παιδιών πρέπει να υπολογίζει τον περίπλοκο κόσμο στον οποίο αυτά ζούνε και πρέπει να συνεισφέρει στην ανάπτυξη των γνώσεων, των κρίσεων και των συμπεριφορών των ίδιων των παιδιών με γαλήνιο και υπεύθυνο τρόπο, διευκολύνοντας την επιλογή τρόπων ζωής και μιας θετικής και συνειδητής στάσης απέναντι στην υγεία.

Η οικογένεια για την καρδιά

…κάτι για να θυμόμαστε…

  • Μια βέλτιστη διατροφή της γυναίκας στη διάρκεια της γονιμότητας και της εγκυμοσύνης, που συνεχίζει με μητρικό θηλασμό είναι καθοριστική στρατηγική για την υγεία του παιδιού.
  • Στις πρώτες φάσεις της ζωής οι γονείς έχουν την δυνατότητα (και συνεπώς την ευθύνη) να πλάσουν τις διατροφικές συνήθειες και τον τρόπο ζωής στο μικρό παιδί προς την επιθυμητή κατεύθυνση. Είναι πολύ πιο εύκολο να εκπαιδευτεί ένα παιδί στη διατροφή και στον τρόπο ζωής από την μετέπειτα προσπάθεια διόρθωσης συνηθειών που έχουν παγιωθεί.
  • Το ιδανικότερο μέρος για την πρόληψη βρίσκεται στην οικογένεια, στης οποίας τη σκέπη αναπτύσσονται οι διατροφικές συνήθειες και ο τρόπος ζωής ως προϊόντα της κουλτούρας της ίδιας της οικογένειας. Η πρόληψη πρέπει να βασίζεται τόσο στην διατροφική εκπαίδευση όσο και στην προώθηση της φυσικής δραστηριότητας.
  • Το κάπνισμα είναι ο σημαντικότερος παράγοντας κινδύνου για τις καρδιαγγειακές παθήσεις που μπορεί να αφαιρεθεί: έμφραγμα του μυοκαρδίου, εγκεφαλικό επεισόδιο, κτλ. Οι υπόλοιποι μεταβλητοί παράγοντες είναι: η υπέρταση, η υπερλιπιδαιμία, ο διαβήτης, η παχυσαρκία.
  • Η μητέρα καπνίστρια προκαλεί σημαντικές βλάβες στο παιδί είτε κατά τη διάρκεια της κύησης, είτε αργότερα (τα παιδιά είναι πολύ ευαίσθητα στο παθητικό κάπνισμα). Η χρήση ναρκωτικών ουσιών στην εγκυμοσύνη προκαλεί ακόμα μεγαλύτερα προβλήματα.
  • Μέσα από την πληροφόρηση και τη συζήτηση, οι γονείς μπορούν να κατανοήσουν τις αιτίες που οδηγούν στο φαινόμενο της παιδικής παχυσαρκίας, συνδεδεμένες με το οικογενειακό περιβάλλον, την ίδια τους τη συμπεριφορά, αυτή των παιδιών και να παρέμβουν έτσι με τον κατάλληλο τρόπο για τον έλεγχο αυτού του φαινομένου.
  • Ένα υγιές παιδί σήμερα πιθανότατα θα είναι κι ένας υγιής ενήλικας αύριο, σε θέση να κληροδοτήσει μία σωστή διατροφική συμπεριφορά και καλές συνήθειες ζωής στις μελλοντικές γενιές.

Μήνυμα “για το σπίτι” 

Ο σχεδιασμός ενός εκπαιδευτικού προγράμματος και προετοιμασίας των παιδιών μας για τη ζωή ως ενήλικες είναι, όπως όλοι οι γονείς γνωρίζουν, δύσκολο έργο αλλά και το σημαντικότερο στοιχείο που χαρακτηρίζει την συνειδητή ιδιότητα του «γονέα».

Είναι απαραίτητο να συνηθίσουμε να υπολογίζουμε πως η υγεία και η ευεξία που θα απολαύσουν τα παιδιά μας στην ενήλικη ζωή, χτίζονται στην παιδική και νεανική τους ηλικία..

Πασχάλης Σόφτας, Καρδιολόγος.